Bedrijfsdemocratisering: corebusiness van de sociaaldemocratie
Innovatie van bedrijfsdemocratie hoort hoog op de agenda van de sociaaldemocratie te staan. In het beginselprogramma van de nieuwe partij en in de politieke praktijk, aansluitend bij het “Manifest Werk”.
Sinds enige tijd zien we een heropleving van het streven ondernemingen te democratiseren. Er ontstaan nieuwe vormen van bedrijfsdemocratisering zoals het steward ownership waarbij de zeggenschap en het economisch belang van de onderneming gescheiden worden en er verschijnen verschillende publicaties om werk en ondernemingen te democratiseren. Het streven naar een economie waarin niet de markt maar de democratie centraal staat, behoort traditioneel tot de agenda van de sociaaldemocratie. Het is tijd om nieuwe impulsen te creëren voor het innoveren van de bedrijfsdemocratie. Van belang is dan ook dat dit thema een duidelijke plek gaat krijgen in het beginselprogramma van de nieuwe sociaaldemocratische partij en dat we in de praktijk werk maken van het democratiseren van ondernemingen.
Heropleving
Met als motto “Spreiding van inkomen, bezit, macht, kennis en zeggenschap’ werkte het kabinet -Den Uyl voortvarend aan de hervorming van zeggenschapsverhoudingen binnen ondernemingen. Naast de hervorming van de Wet op de ondernemingsraden was de ambitie om te komen tot een wettelijke regeling van verplichte vermogensaanwasdeling waardoor de betrokken werknemers zeggenschap krijgen over een groeiend deel van het in het bedrijfsleven geïnvesteerde vermogen.
Ook in de partij werd toen veel werk gemaakt van het thema bedrijfsdemocratisering. Het partijbestuur stelde een werkgroep bedrijfsdemocratisering in met regionale werkgroepen waarbij intensief werd samengewerkt met de vakbeweging.
Helaas is het thema in de vergetelheid geraakt binnen de partij. Met de huidige heropleving zijn er volop kansen om het thema binnen de sociaaldemocratie nieuw leven in te blazen. Het concept-beginselprogramma voor de nieuwe partij biedt aanknopingspunten, maar het thema is nog onvoldoende in het programma gepositioneerd.
Hierbij kan aansluiting gezocht worden bij het "Manifest Werk: Democratiseren, Decommodificeren en Vergroenen". Het Manifest is ondertekend door ruim drieduizend onderzoekers over de hele wereld en in 2020 gepubliceerd. Het concept-beginselprogramma bevat een duidelijke koers voor het vergroenen van de economie, maar de ambitie om te decommodificeren (dat wil zeggen niet als markt handelswaar te beschouwen) en zorg te dragen voor baangarantieprogramma’s ontbreekt. In het vorige beginselprogramma stond nog het streven naar volledige en volwaardige werkgelegenheid. Dit streven is uit het nieuwe concept programma verdwenen.
Nieuwe perspectieven
Zoals aangegeven zijn er nieuwe perspectieven ontwikkeld voor het democratiseren van werk en ondernemingen. Lisa Herzog, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en Isabelle Ferreras, verbonden aan de Universiteit van Leuven, hebben recent in publicaties voorstellen gedaan om de economie te democratiseren. Ferrares werkt op dit moment voor de Spaanse sociaaldemocratische regering aan voorstellen over hoe ondernemingen gedemocratiseerd kunnen worden.
We kennen in Nederland al jaren de Wet op de Ondernemingsraden met het advies- en instemmingsrecht voor ondernemingsraden. Ferraras zou dit willen aanvullen met een collectief vetorecht voor werknemers en het instellen van een tweekamerstelsel binnen de onderneming. Een kamer voor de aandeelhouders en een kamer voor de werknemers. Om een besluit over het bedrijfsbeleid door te laten gaan is een meerderheid nodig van zowel de kamer van de aandeelhouders als de kamer van de werknemers. Dit voorstel roept nog tal van vragen op maar het is een helder pleidooi om bedrijven, die in toenemende mate politieke entiteiten zijn, te democratiseren.
Aan de slag
Democratiseren van werk en ondernemingen behoort tot de corebusiness van de sociaaldemocratie. Onze politieke sociale democratie staat steeds meer onder druk. Grote transnationale (tech)ondernemingen bedreigen in toenemende mate de democratie. Publieke tegenmacht en tegenmacht vanuit werknemers is dringend noodzakelijk.
Laten we met alle inspiratie die ons nu aangereikt wordt, weer aan de slag gaan - in samenwerking met onze sociaaldemocratische zusterpartijen - met het democratiseren van ondernemingen!